Debaty sejmoweXV Kadencja

Interpelacja w sprawie niewypełniania przez ZUS obowiązku zatrudniania osób niepełnosprawnych, wynikającego z art. 21 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych

   Szanowny Panie Ministrze! Obowiązująca od dnia 1 stycznia 1998 roku ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776), która weszła w miejsce wcześniejszej - (obowiązującej od 1991 roku) zobowiązuje każdego pracodawcę zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy do dokonywania miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudniania osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Z wpłat tych zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%.    Dla państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych będących jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo gospodarstwami pomocniczymi wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosił w 2005 roku 3%, a w roku 2006 wynosi on 4%.    Jak wynika ze składanej Sejmowi co roku Informacji Rządu z realizacji Karty Praw Osób Niepełnosprawnych, w roku 2004 zaledwie 16,2% osób niepełnosprawnych pracowało lub aktywnie poszukiwało pracy. Było to o 2,3% mniej niż w roku 2002 i o 0,3% mniej niż w roku 2003.    W krajach UE wskaźnik ten wynosi średnio 40-50% (22% w Hiszpanii, 39% w Wielkiej Brytanii, 40% w Holandii, 46% w Niemczech, 53% w Szwecji; w innych krajach OECD - 49% w USA, 58% w Kanadzie i 62% w Szwajcarii).    Sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy pogarsza się w ostatnich latach praktycznie we wszystkich obszarach gospodarki, w tym również w zakładach pracy chronionej. Choć firmy posiadające status zpchr uważa się za szczególnie hojnie obdarowane wieloma przywilejami, również one ograniczały zatrudnienie osób niepełnosprawnych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2004 r. zakłady pracy chronionej zatrudniały prawie 190 tysięcy osób niepełnosprawnych na ponad 178 tysiącach etatów. W ciągu roku zatem - od 31 grudnia 2003 r. - o 19 tysięcy spadła liczba pracujących tam niepełnosprawnych, a o 16 tysięcy ograniczono liczbę zajmowanych przez takich pracowników etatów.    Dysproporcje w zakresie aktywności zawodowej pociągają za sobą - logiczne, ale jakże kosztowne - skutki w sferze socjalnej.    Z rent utrzymuje się w Polsce 3.189 tysięcy osób, tj. 130,9 na 1000 mieszkańców, czyli 2-krotnie więcej niż w krajach wysoko rozwiniętych. Dotkliwe dla budżetu państwa są skutki finansowe takiej sytuacji: w Polsce koszt rent w roku 2004 wyniósł 4,2% PKB, zaś w 2005 - około 3,9% PKB i jest najwyższy w krajach OECD; dla porównania - we Włoszech wynosi 0,99% PKB, w Niemczech - 1,05%, w Hiszpanii - 1,34%, w Czechach - 1,68%, w Słowacji - 1,97%, w Szwecji - 2,10%, a w Holandii - 2,39%.    Zmiana proporcji pomiędzy aktywnymi i biernymi zawodowo, pomiędzy utrzymującymi się z pracy a otrzymującymi renty lub zasiłki, ma kluczowe znaczenie dla stabilizacji finansów publicznych. Dobitnie mówią o tym liczby. Zgodnie z ustawą budżetową na rok 2004 dochody budżetu państwa planowane były w wysokości 154,5 mld zł, wydatki prawie - 200 mld zł, zaś deficyt w kwocie 45,3 mld zł. W tym samym roku 2004 wydatki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego ZUS wypłaca pracownicze renty i emerytury, wyniosły 110 mld zł, z czego 20,8 mld zł stanowi dotacja budżetu państwa. Równocześnie budżet państwa dotuje KRUS kwotą 15 mld zł na wypłatę rolniczych świadczeń rentowych. Ponadto Fundusz Pracy z łącznej kwoty 11,1 mld zł wydatków przeznacza 5,2 mld zł na zasiłki i świadczenia przedemerytalne oraz 3 mld na zasiłki dla bezrobotnych, a zaledwie 182,4 mln zł na dodatki szkoleniowe i stypendia.    Sytuacja w roku 2006 nie ulegnie istotnej zmianie, gdyż jak wynika z projektu budżetu państwa dotacje do ZUS i KRUS wyniosą prawie 38,5 mld zł.    Natomiast wydatki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, do zadań którego należy w szczególności aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych, w roku 2004 wniosły zaledwie 3,15 mld zł, zaś w roku 2006 planowane są w wysokości 3,8 mld zł. Widać stąd wyraźnie, jak rujnujące dla finansów publicznych są skutki niskiej aktywności zawodowej, powodujące konieczność zapewnienia ludziom niepracującym socjalnych źródeł utrzymania, a równocześnie jak znikome są nakłady na aktywizację zawodową. Dlatego właśnie tworzenie nowych miejsc pracy - zwłaszcza dla zatrudniania osób niepełnosprawnych - ma tak ogromne znaczenie dla sytuacji społecznej w Polsce.    Jak podała ˝Rzeczpospolita˝ nr 5 (7299) z dnia 6 stycznia 2006 roku, w instytucjach publicznych, a więc głównie administracji rządowej, samorządowej i spółkach skarbu państwa, osoby niepełnosprawne stanowią 1,66% ogółu pracowników.    W Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych stanowią oni zaledwie 1% pracowników na 48 516 etatów. ZUS płaci jedne z najwyższych w Polsce kary na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W 2004 roku zapłacił prawie 24 mln zł, a przez pierwszych 10 miesięcy 2005 roku ponad 21 mln zł kar za niezatrudnianie odpowiedniej liczby osób niepełnosprawnych.    W projekcie planu finansowego ZUS na 2006 rok pojawiła się pozycja ˝27 mln zł wpłata na PFRON˝. Oznacza to, iż ZUS w pełni świadomie nie wykonuje obowiązku zatrudniania osób niepełnosprawnych. Takie działanie Zarządu ZUS tym bardziej zdumiewa, iż jako instytucja zajmująca się wypłatą świadczeń rentowych dla osób niepełnosprawnych powinien być w pierwszej kolejności zainteresowany zwiększeniem aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych, a tym samym ograniczeniem wypłaty rent.    W związku z powyższym proszę o udzielenie informacji, dlaczego wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jest tak niski, jakie działania zostały lub zostaną podjęte, aby wskaźnik ten wzrastał i ile osób niepełnosprawnych przewiduje zatrudnić ZUS w 2006 roku i w latach następnych?    Z poważaniem    Poseł Sławomir Jan Piechota    Wrocław, dnia 18 stycznia 2006 r.