Debaty sejmoweXV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku pokrycia w subwencji oświatowej na 2000 r. kosztów reformy oświaty

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Stanisława Steca z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie braku pokrycia w subwencji oświatowej na 2000 r. kosztów reformy oświaty, uprzejmie pana marszałka informuję:    Z dniem 1 stycznia 1999 r. sposób zapewnienia środków na zadania oświatowe określa ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983).    Zgodnie z przepisami wyżej cyt. ustawy przejęte przez samorządy zadania oświatowe (gmin, powiatów i województw samorządowych) finansowane są z części oświatowej subwencji ogólnej przekazywanej z budżetu państwa.    Wraz z przejęciem przez samorządy odpowiedzialności za realizowanie zadań oświatowych wprowadzono algorytmy mające na celu przezwyciężenie częstokroć uznaniowego, historycznie ukształtowanego rozdziału środków. Algorytmy te zobiektywizowały metody alokacji środków na oświatę dla JST, niemniej nie mogły prowadzić do realizacji zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝ w tym sensie, że wysokość subwencji oświatowej zależy wyłącznie od liczby uczniów.    W odniesieniu do subwencji oświatowej dla gmin dotychczasowe podstawowe rozwiązania nie odzwierciedlały zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, gdyż gwarantowały gminom, że niezależnie od zmniejszającej się liczby uczniów realna wartość subwencji oświatowej nie będzie zmniejszana. W efekcie w niektórych gminach, przy dużym spadku liczby uczniów szkół podstawowych, subwencja jednostkowa na ucznia stawała się nieracjonalnie wysoka.    Wiosną 1999 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej podjęło współpracę z zespołem ekspertów, mającą na celu usprawnienie algorytmu służącego alokacji środków na oświatę z budżetu w roku 2000.    Zawarte w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej (zał. nr 1)*) propozycje algorytmów finansowania oświaty w roku budżetowym 2000 wprowadzają parę istotnych zmian naliczania części oświatowej subwencji ogólnej. Trzy podstawowe cele tych zmian to: wprowadzenie zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, skorygowanie nierównowagi podziału środków na oświatę podstawową i ponadpodstawową oraz ułatwienie restrukturyzacji sieci szkolnej i szkolnictwa zawodowego.    Po raz pierwszy część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną JST. Zasada ta jest wprowadzona przez konsekwentne stosowanie pojęcia ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla wybranych grup uczniów i wybranych grup uczniów i wybranych typów szkół w celu określenia uzasadnionych zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia.    Przyjęty system wag zrównuje - z punktu widzenia naliczanej subwencji - uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących. Jednocześnie rozporządzenie odchodzi od stosowania dolnych i górnych ograniczeń dla poziomu całej subwencji oświatowej, a więc od gwarancji stałej realnej wartości subwencji, niezależnie od malejącej skali zadań oświatowych. Stanowi to pierwszy krok do skorygowania opisanej powyżej nierównowagi w finansowaniu oświaty podstawowej i ponadpodstawowej.    Jednocześnie rozporządzenie uwzględnia, poprzez wprowadzenie odpowiednich wag oraz traktowanie ich w sposób addytywny, specyficzną strukturę szkolnictwa na wsi. Znaczący wpływ na rozdział środków subwencji pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego ma waga P1=0,33 dla uczniów szkół wiejskich. Oznacza ona, iż standard finansowy na ucznia szkoły mieszczącej się na terenie wiejskim jest wyższy o 33% od przyjętego na 2000 r. standardu finansowego na ucznia szkoły miejskiej (dla miast powyżej 5000 mieszkańców).    Ponadto standard finansowy przypadający w 2000 r. na ucznia szkoły wiejskiej ulega dalszemu zwiększeniu, jeśli jest to szkoła zawodowa (waga P8=0,15 dla uczniów szkół zawodowych).    Rozporządzenie uwzględnia również oddzielną wagę dla uczniów dowożonych do szkoły w celu zrekompensowania gminom zwiększonych kosztów dowożenia wynikających z wprowadzenia reformy szkolnej i racjonalizacji sieci szkolnej (waga P7=0,30).    Uprzejmie informuję pana marszałka, że w budżecie państwa na rok 2000 istnieją środki na poprawę warunków nauczania w szkołach wiejskich i remonty szkół oraz na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej (rezerwa celowa nr 25) w wysokości 100 000 000 zł.    Dodatkowym zabezpieczeniem finansowym dla jednostek samorządu terytorialnego jest 1-procentowa rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej.    Po porównaniu kosztów ponoszonych przez gminy wiejskie (na podstawie sprawozdań finansowych Rb-28) z kwotą subwencji minister finansów na wniosek ministra edukacji narodowej może podjąć decyzję dotyczącą uruchomienia rezerwy w celu dofinansowania wzrostu kosztów utrzymania szkół ze względu na wzrost zadań oświatowych.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że finansowy standard podziału subwencji, ustalony w rozporządzeniu, nie może być rozumiany jako kwota, która przechodzi bezpośrednio z budżetu JST do szkoły. Rozporządzenie dzieli jedynie część oświatową subwencji ogólnej pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego. W konsekwencji oznacza to, iż dalszy podział tych środków pomiędzy poszczególne szkoły należy do kompetencji władz samorządowych. Po przeanalizowaniu zróżnicowanych kosztów wewnątrz lokalnych systemów szkolnych i wypracowaniu odpowiedniej strategii oświatowej (np. priorytetowo potraktowana nauka języka obcego) samorząd może podjąć decyzję dotyczącą odpowiedniego podziału otrzymanej subwencji.    Pragnę zaakceptować, że reforma oświaty jest procesem długofalowym, w którym każdy kolejny etap będzie następstwem poprzedniego i zarazem przygotowaniem następnego. Przyjęty na rok 2000 (w wyniku kompromisu pomiędzy stroną rządową a samorządową) nowy sposób finansowania, w tym szeroki system wagowy, pozwoli na bardziej racjonalny rozdział środków na zadania oświatowe.    Przedstawiając powyższe uprzejmie przepraszam pana marszałka za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na interpelację pana posła Stanisława Steca.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Andrzej Karwacki    Warszawa, dnia 3 stycznia 2000 r.