Debaty sejmoweXV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie konieczności niezwłocznego zaprzestania masowego wywłaszczania całego społeczeństwa z wielkiego i średniego kapitału na rzecz obcych inwestorów

   Szanowny Panie Marszałku! Po zapoznaniu się z interpelacją poselską pana posła Janusza Dobrosza w sprawie konieczności niezwłocznego zaprzestania masowego wywłaszczania całego społeczeństwa z wielkiego i średniego kapitału na rzecz obcych inwestorów, przesyłam następujące odpowiedzi:    Ad 1. Ministerstwo Skarbu Państwa na bieżąco kontroluje, analizuje i ocenia proces przekształceń własnościowych i szeroko informuje o ich przebiegu. Instrumentami kontroli procesu prywatyzacji są:    - ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, która wymusza publiczny tryb prywatyzacji, tak pośredniej jak i bezpośredniej;    - ustawa o zamówieniach publicznych w przypadku przetargów na doradców prywatyzacyjnych;    - corocznie opracowywane ˝Kierunki prywatyzacji˝, które do roku 1998 były załącznikiem do ustawy budżetowej, a obecnie są jej uzasadnieniem.    Swoje uprawnienia minister skarbu wykonuje także za pośrednictwem resortowego departamentu kontroli, którego zadania zostały określone w § 25 Regulaminu Organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa. Ponadto Ministerstwo Skarbu Państwa, jednostki nadzorowane i podległe ministrowi poddawane są permanentnej kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli. Wnioski i zalecenia wynikające z kontroli Najwyższej Izby Kontroli realizowane są przez służby podległe ministrowi skarbu państwa, a sprawozdania z ich realizacji przesyłane na bieżąco w ustalonych terminach do Najwyższej Izby Kontroli. Informacje o wynikach kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli, m.in. dotyczące procesów prywatyzacyjnych, przedkładane są Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli. Ponadto NIK corocznie dokonuje oceny wykonania przez rząd budżetu, co wiąże się z oceną dokumentu ˝Kierunki prywatyzacji˝, który przed przedłożeniem Sejmowi jest przedmiotem oceny rządu. Można zatem uznać, że proces prywatyzacji, ze względu na instrumenty jego realizacji oraz sposób oceny jego wykonania, jest przedmiotem oceny rządu, NIK i parlamentu. Należy także zaznaczyć, że sejmowa Komisja Skarbu, Uwłaszczenia i Prywatyzacji, w sposób wynikający z przedmiotu jej działania, ocenia efekty pracy Ministerstwa Skarbu Państwa.    Oprócz opisanych powyżej działań o charakterze formalnym MSP wielokrotnie zamawiało badania w niezależnych instytutach naukowych. Badania te analizują wszechstronnie wszelkie makro- i mikroekonomiczne oraz społeczne aspekty prywatyzacji. Dla przykładu pozwolę sobie wymienić badanie Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN - ˝Procesy restrukturyzacji dużych przedsiębiorstw˝ - projekt badawczy zamawiany przez Komitet Badań Naukowych na wniosek ministra skarbu państwa; raport z badań, czerwiec 2000 r. Z wszelkich prowadzonych kontroli i analiz nie wynika, że polityka prywatyzacyjna prowadzona w sektorze bankowym, przemyśle i rolnictwie niesie jakiekolwiek zagrożenia dla polskiej suwerenności i rozwoju kraju w przyszłości. To samo można powiedzieć także o prywatyzacji w telekomunikacji czy energetyce.    W ostatnich latach gospodarka polska napotkała szereg niesprzyjających okoliczności, głównie zewnętrznych (rosyjski kryzys finansowy, kryzys dalekowschodni, spowolnienie wzrostu gospodarczego krajów UE, spadek zaufania inwestorów do emerging markets). W przeciwieństwie jednak do innych krajów będących w okresie transformacji Polsce udało się uniknąć poważniejszego zachwiania trendu wzrostowego, mimo silnego negatywnego wpływu zewnętrznego otoczenia gospodarczego. Obecnie kontynuowane są reformy strukturalne, wprowadzane są dalsze ulgi dla przedsiębiorców i utrzymuje się klimat zachęty dla inwestorów zagranicznych uczestniczących w polskiej prywatyzacji. Działania związane z transformacją gospodarki, mające na celu restrukturyzację przemysłu, finansów i rozwój usług, kontynuowane będą również w latach następnych.    Silny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych, związany także z potrzebą głębokiej restrukturyzacji gospodarki, jest niewątpliwie przesłanką dużej dynamiki importu i pogłębiającego się deficytu obrotów bieżących. Deficyt ten jednak w pewnym stopniu rekompensuje nadwyżka na rachunku obrotów kapitałowych i finansowych. Warto zauważyć, że wzrost deficytu obrotów bieżących wynikał w dużym stopniu ze zbyt silnej podaży pieniądza i kredytów, tworząc popyt ukierunkowany w dużej części na towary importowane. Od ostatniego kwartału 1999 r. notuje się jednak zaostrzanie polityki pieniężnej w celu zwiększenia skłonności do oszczędzania.    Realizowana aktualnie polityka gospodarcza skierowana na wzrost oszczędności daje nadzieję na stopniową redukcję deficytu sektora finansów publicznych i zmianę struktury wydatków publicznych w kierunku zwiększenia udziału wydatków prorozwojowych. Zarówno prywatyzacja, jak i realizowane programy restrukturyzacji prowadzą do istotnej poprawy konkurencyjności polskiej gospodarki, tworząc podstawy do przewidywanej ekspansji eksportu i zmiany jego struktury w kierunku towarów wysoko przetworzonych, wyrobów pracochłonnych i usług.    Ad 2. Rola inwestycji zagranicznych, zwłaszcza dla gospodarek znajdujących się tak jak gospodarka Polski w okresie transformacji systemowej i gospodarczej, jest nie do przecenienia. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne są bez wątpienia czynnikiem determinującym wzrost gospodarczy Polski. Byłby on trudny do osiągnięcia wyłącznie przy wykorzystaniu krajowych zasobów finansowych. Utrzymanie wzrostu gospodarczego poprzez modernizację podmiotów gospodarczych wymaga ciągłego zwiększania nakładów inwestycyjnych. Tymczasem poziom oszczędności krajowych jest niski, dlatego też znaczna część inwestycji będzie musiała być finansowana przez kapitał zagraniczny. Pozyskiwanie inwestorów zagranicznych ma więc znaczenie priorytetowe dla gospodarki kraju.    Napływ kapitału zagranicznego zwiększa zdolność polskich podmiotów gospodarczych do sprostania konkurencji ze strony nowoczesnych firm zachodnich i przybliża nas do integracji z gospodarką światową. Kontrolę nad kapitałem zagranicznym zainwestowanym w Polsce sprawują wszystkie te instytucje, które powołane są do nadzorowania obrotu gospodarczego. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne stają się podstawowym elementem integracji europejskiej i światowej. W Europie następują dynamiczne i nieodwracalne przemiany, takie m.in. jak stworzenie unii walutowej. Są to transformacje, do których Polska powinna się włączyć. Należy pamiętać, że inwestorzy zagraniczni wchodząc na rynek polski zachowują swoje dotychczasowe rynki zbytu i kanały dystrybucji, sprzyjając Polsce w pokonywaniu barier w handlu międzynarodowym. W skali makroekonomicznej pozwala to na promocję eksportu, ogranicza deficyt obrotów bieżących i w efekcie poprawia bilans płatniczy. Polska jest krajem bezpiecznego i efektywnego lokowania kapitału. Inwestorzy zagraniczni mogą tu znaleźć atrakcyjne warunki dla prowadzenia działalności. Faktem, który to potwierdza, są inwestycje ulokowane w Polsce przez firmy zagraniczne od początku lat dziewięćdziesiątych.    W latach 1990-1999 wartość akcji/udziałów spółek skarbu państwa sprzedanych inwestorom zagranicznym dwukrotnie przewyższała zaangażowanie inwestorów polskich w prywatyzację pośrednią. Mając tę świadomość MSP podejmowało szereg działań preferencyjnych, realizując zapisy ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych preferujące obywateli polskich i spółki obywateli polskich oraz pracowników prywatyzowanych przedsiębiorstw. Problem zwiększenia znaczenia polskiego kapitału w prywatyzacji majątku skarbu państwa ma istotne znaczenie w warunkach zbliżającej się integracji Polski z Unią Europejską. Stosowane obecnie ustawowe elementy ochrony kapitału polskiego są bowiem niezgodne z wymogami prawa unijnego.    Najważniejsze ograniczenia swobodnego przepływu kapitału (których zniesienie Polska zadeklarowała) występują m.in. w zakresie możliwości dokonywania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w transporcie lotniczym, telekomunikacji, w dziedzinie kultury fizycznej i sportu oraz wielkości zaangażowania kapitału zagranicznego w sektorze audiowizualnym. Polska zadeklarowała zamiar stosowania wyjątków od ogólnej zasady swobodnego przepływu kapitału (w szczególności wobec instytucji finansowych).    Biorąc powyższe pod uwagą, przyszłe decyzje gospodarcze muszą koncentrować się na usuwaniu przeszkód dla zwiększania inwestycji i zatrudnienia w kierunku zakończenia podstawowego zakresu procesu prywatyzacji majątku skarbu państwa do czasu włączenia naszego kraju w struktury UE.    Ad 3. W odpowiedzi na pytanie pana posła dotyczące prywatyzacji sektora bankowego z udziałem kapitału zagranicznego pozwolę sobie zaprezentować sytuację w sektorze bankowym w europejskich krajach postkomunistycznych.    Na początku należy zaprezentować systemy bankowe Czech i Węgier, uważanych obok Polski za liderów transformacji własnościowej. Aktualnie wielkość kapitałów własnych wszystkich banków w Republice Czeskiej wynosi ok. 82 mld CZK, przy czym udział kapitału zagranicznego stanowił ok. 39 mld CZK, czyli ok. 48%. Należy jednak wyraźnie stwierdzić, że udział ten się zwiększy ze względu na planowaną prywatyzację Komercni Banka - jednego z czterech największych banków w Czechach.    Spośród 41 banków działających na Węgrzech 30 instytucji to banki zagraniczne. Już w czerwcu 1999 r. łączny udział inwestorów zagranicznych w kapitałach własnych węgierskich banków wyniósł 63%. Wiodącą rolę w kapitale zagranicznym w obecnym systemie bankowym odgrywają inwestorzy niemieccy, holenderscy, amerykańscy i międzynarodowi.    Rząd Republiki Słowackiej przyjął w lutym 2000 r. ˝Projekt aktualizacji koncepcji prywatyzacji banków z majątkowym udziałem Funduszu Majątku Narodowego Republiki Słowackiej˝. Zgodnie z tym dokumentem, planowana jest sprzedaż inwestorowi strategicznemu co najmniej 67% akcji największych banków państwowych. Ogółem ocenia się, że kapitał zagraniczny w słowackim sektorze bankowym stanowi 38% kapitału zakładowego banków. Również i w tym przypadku, po realizacji zaplanowanych działań, udział inwestorów zagranicznych zwiększy się znacznie.    Udział kapitału zagranicznego w sektorze bankowym Bułgarii jeszcze w 1998 r. był stosunkowo niewielki i wynosił tylko 25%. Jednakże na początku 2000 r. wielkość ta wynosiła 40,66%, a po sprzedaży Bulbanku, który skupia ok. 30% aktywów bułgarskiego sektora bankowego, udział ten wzrośnie do ponad 60%.    Jak widać, większość państw Europy Środkowo-Wschodniej poszła tą samą drogą: prywatyzacji z udziałem kapitału zagranicznego. Ponieważ w kilku z nich (Czechy, Słowacja, Bułgaria, Litwa) proces prywatyzacji banków jeszcze się nie zakończył, można zaryzykować tezę, że udział kapitału zagranicznego w systemach bankowych tych krajów stanie się dominujący.    Pozostawiam więc pana posła z pytaniem - czyżbyśmy wszyscy błądzili?    Ad 4. Wycena majątku ˝odsprzedanego inwestorom krajowym i zagranicznym w procesie prywatyzacji˝ dokonana przez prof. K. Poznańskiego przy pomocy szacowania dochodu narodowego jest bardzo niedokładna, a wnioski wysnuwane na tej podstawie są zbyt daleko idące. Wszelkie szacunki o charakterze makroekonomicznym nie mają bezpośredniego zastosowania w konfrontacji z konkretnymi wycenianymi i zbywanymi podmiotami. O wiele dokładniejsze rezultaty przynosi oszacowanie wartości przedsiębiorstw i spółek dokonywane na podstawie art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, będące niezbędnym elementem analizy przedprywatyzacyjnej. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 1997 r. w sprawie zakresu analizy spółki oraz przedsiębiorstwa państwowego oszacowanie wartości przedsiębiorstwa jest dokonywane przy użyciu co najmniej dwóch metod wyceny wybranych spośród następujących:    - zdyskontowanych przyszłych strumieni pieniężnych,    - wartości odtworzeniowej,    - wartości skorygowanej aktywów netto,    - rynkowej wartości likwidacyjnej,    - przy zastosowaniu mnożnika zysku.    Wyboru metody dokonuje się w zależności od sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa. Wybór ten wymaga uzasadnienia. Porównanie wyników oszacowania wartości jest podstawą do określenia ceny akcji lub wartości przedsiębiorstwa, tak aby uzyskany wynik stanowił bazę do negocjacji z inwestorem. Przy takiej wycenie wartości firmy oraz dodaniu do niej wartości zobowiązań inwestycyjnych i socjalnych, wynegocjowanych z inwestorem, nie można mówić o sprzedaży majątku za 10% jego wartości.    Ilekroć mowa jest o cenie za przedsiębiorstwo, ilekroć bierze się pod uwagę wartość jego majątku, a wielkości te różnią się między sobą - to zawsze mamy do czynienia z tzw. wartością firmy. Jeżeli rynek jest gotów wydać więcej pieniędzy za nabycie polskich przedsiębiorstw, niż wskazuje na to wartość ich majątku, to można w takich sytuacjach stwierdzić, że polskie przedsiębiorstwa wykazują goodwill. Jeżeli natomiast oferowana cena jest niższa niż wartość rynkowa majątku zbywanego przedsiębiorstwa - występuje tzw. negatywna goodwill. W takiej sytuacji przedmiotem zbycia jest tylko majątek obciążony długami, pozostałe jego elementy nalepy zrestrukturyzować. Niestety, wiele polskich firm wymaga restrukturyzacji organizacyjnej, finansowej czy majątkowej, ma bowiem więcej majątku niż siły do generowania z niego korzyści. Taki właśnie majątek ˝wypracowany przez społeczeństwo w czasach PRL˝ jest przedmiotem ˝wyprzedaży inwestorom zagranicznym˝. O jakości, efektywności wykorzystania, nowoczesności, cechach ekologicznych i technologicznych tego majątku prof. K. Poznański nie pisze.    Przedstawione argumenty i wspomniane badania wskazują na potrzebę i korzyści płynące z prywatyzacji podmiotów gospodarczych. Nie należy więc nazywać tego procesu denacjonalizacją i oczekiwać, iż proces ten powinien być wstrzymany.    Z poważaniem    Minister    Andrzej Chronowski    Warszawa, dnia 11 września 2000 r.