Debaty sejmoweXV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie aktywizacji zawodowej kobiet

   W związku z przekazaniem przy piśmie SPS-0202-5786/01 z dnia 16 lutego 2001 r. interpelacji pana posła Jana Kulasa w sprawie aktywizacji zawodowej kobiet uprzejmie informuję, co następuje:    Ad 1. Jak aktualnie przedstawia się stan i charakterystyka bezrobocia wśród kobiet w naszym kraju?    Zgodnie z danymi statystycznymi resortu pracy liczba bezrobotnych kobiet zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2000 r. wyniosła 1491,6 tys. i była o 184,3 tys. wyższa w porównaniu do stanu z końca 1999 r. Tempo wzrostu bezrobocia kobiet wyniosło w 2000 r. 14,1% i było niższe niż wśród mężczyzn (16,2%) oraz wśród ogółu bezrobotnych (15,0%). W efekcie tego o 0,4 punktu procentowego obniżył się także udział procentowy kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych - z poziomu 55,6% w końcu 1999 r. do poziomu 55,2% w końcu 2000 r. Omawiany spadek udziału bezrobotnych kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych w 2000 r. miał miejsce w dziesięciu województwach, w czterech odnotowano jego wzrost, a w dwóch województwach udział bezrobotnych kobiet pozostał na niezmienionym poziomie. Niemniej jednak we wszystkich województwach w dalszym ciągu bezrobotne kobiety stanowiły ponad połowę bezrobotnych. Do województw o najwyższym udziale kobiet w bezrobociu w końcu 2000 r. należały: opolskie (58,0%), śląskie (57,9%), wielkopolskie (57,7%) i pomorskie (57,5%).    Bezrobocie kobiet w Polsce charakteryzuje się określonym zespołem cech, a mianowicie:    - młody wiek bezrobotnych kobiet - prawie 60% z nich to osoby w wieku 18-34 lata,    - relatywnie wysoki poziom wykształcenia - co trzecia bezrobotna kobieta (34,5%) legitymuje się co najmniej średnim wykształceniem,    - długi okres pozostawania bezrobotnymi - ponad połowa bezrobotnych kobiet (52,1%) oczekuje na pracę ponad rok, podczas gdy dla mężczyzn współczynnik ten wynosi 35,5%. Do województw o najwyższym w końcu 2000 r. udziale długotrwale bezrobotnych kobiet w ogólnej liczbie kobiet bezrobotnych należały: opolskie (70,7%), wielkopolskie - (69,2%) i śląskie (68,5%).    W styczniu bieżącego roku liczba bezrobotnych kobiet wzrosła - w porównaniu do grudnia 2000 r. - o 45,9 tys. Bezrobotne kobiety w liczbie 1537,5 tys. stanowiły w końcu stycznia 2001 r. 54,2% ogółu bezrobotnych. Udział procentowy kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych obniżył się w porównaniu do sytuacji z końca grudnia 2000 r. Spadek ten wyniósł 1,0 punktu procentowego.    Ad 2. Jakie jest bezrobocie i jego charakterystyczne cechy wśród kobiet woj. pomorskiego?    Liczba bezrobotnych kobiet w woj. pomorskim w końcu 2000 r.wyniosła 84,6 tys. i była o 12,1 tys. wyższa w porównaniu do stanu z końca 1999 r. Tempo wzrostu bezrobocia wśród kobiet w 2000 r. wyniosło 16,7% i było niższe niż wśród mężczyzn (19,9%) oraz wśród bezrobotnych ogółem (18,0%). W efekcie tego o 0,6 punktu procentowego obniżył się udział procentowy kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych województwa - z poziomu 58,1% w końcu 1999 r. do poziomu 57,5% w końcu 2000 r.    Zmiany współczynnika udziału bezrobotnych kobiet woj. pomorskiego w ogólnej liczbie bezrobotnych w 2000 r. wykazywały następujące tendencje:    - w dziewięciu powiatach nastąpił spadek (największy w powiecie nowodworskim - o 5,3 punktu procentowego),    - w sześciu powiatach odnotowano wzrost udziału (największy w powiecie kartuskim - o 2,3 punktu),    - w jednym powiecie (słupskim) udział bezrobotnych kobiet pozostał na niezmienionym poziomie.    Do powiatów o najwyższym udziale kobiet w bezrobociu w końcu 2000 r. należały: miasto Gdynia łącznie z miastem Sopot (65,1%), powiat kartuski (62,3%), powiat tczewski (60,9%) i powiat wejherowski (60,3%).    Podobnie jak w całym kraju, również i w woj. pomorskim, oprócz utrzymującego się wysokiego udziału kobiet w bezrobociu ogółem, występują określone charakterystyczne cechy tego bezrobocia, a mianowicie:    - młody wiek bezrobotnych kobiet - 55% z nich (46,6 tys.) to osoby w wieku 18-34 lata,    - relatywnie wysoki poziom wykształcenia - co trzecia kobieta (33,5%) legitymuje się co najmniej średnim wykształceniem,    - długi okres pozostawania bezrobotnymi - kobiety dłużej niż mężczyźni pozostają w bezrobociu - prawie połowa z nich (48,0%) oczekuje na pracę ponad rok (dla mężczyzn w woj. pomorskim współczynnik ten wynosi 30,7%). Należy jednak odnotować, że - w porównaniu do średniej krajowej - udział długotrwale bezrobotnych kobiet w ogólnej populacji bezrobotnych kobiet w woj. pomorskim jest niższy od średniej krajowej, która wynosi 52,1%.    W styczniu bieżącego roku tempo wzrostu liczby bezrobotnych kobiet wyniosło w woj. pomorskim 3,5% (w skali kraju - 3,1%). W końcu stycznia bieżącego roku kobiety w liczbie 87,2 tys. stanowiły 56,5% ogółu bezrobotnych w województwie. Takw więc ich udział w ogólnej liczbie bezrobotnych obniżył się - w porównaniu do stanu z końca grudnia 2000 r. - o 1,0 punktu procentowego.    Ad 3. Jakie instytucje i agendy rządowe służą sprawie aktywizacji zawodowej kobiet?    Powodzenie każdego podejmowanego przedsięwzięcia na rynku pracy, w tym również poprawa sytuacji kobiet na tym rynku, zależy w dużej mierze od aktywności i łączenia wysiłków wielu partnerów. Rząd i jego agendy, organizacje samorządowe, organizacje pracodawców, związki zawodowe oraz organizacje pozarządowe z jednej strony, a bezrobotne kobiety z drugiej strony muszą tę aktywność wykazywać.    Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej opracowuje założenia programowe polityki poprawy dostępu bezrobotnych i poszukujących pracy do zatrudnienia, także i bezrobotnych kobiet, oraz proponuje rozwiązania prawne, które mają na celu poprawę sytuacji kobiet. Należy wymienić w tym miejscu antydyskryminacyjne przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU nr 6 z 2001 r., poz. 65), które określają zasady równego dostępu do świadczonych przez urzędy pracy usług w zakresie pośrednictwa pracy i poradnictwa zawodowego. Zgodnie z wydanym w lutym 2000 r. przez ministra pracy i polityki społecznej rozporządzeniem w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego, organizowania szkoleń bezrobotnych, tworzenia zaplecza metodycznego dla potrzeb informacji zawodowej i poradnictwa zawodowego oraz organizowania i finansowania klubów pracy (DzU nr 12, poz. 146) urzędy pracy zostały zobligowane do weryfikacji treści ogłoszeń przyjmowanych od pracodawców o wolnych miejscach pracy pod kątem zapisów noszących znamiona dyskryminacji (m.in. płeć, wiek). Podstawowy zakres zadań realizowanej w Polsce polityki rynku pracy oraz ich podział pomiędzy organami zatrudnienia administracji rządowej i samorządowej wynika z przyjętych zapisów rozdziału 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.    Prezes Krajowego Urzędu Pracy przy pomocy Krajowego Urzędu Pracy realizuje - zgodnie z przepisami cytowanej wyżej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu- politykę państwa w zakresie rynku pracy i polityki regionalnej oraz inicjuje i stosuje instrumenty polityki rynku pracy. Działania szczegółowe, takie jak np. programy specjalne, skierowane są także do bezrobotnych kobiet. W zatwierdzonym przez prezesa KUP ˝Planie pracy na 2001 r.˝ w zadaniu nr 2 pn. ˝Prowadzenie analiz i badań oraz opracowywanie informacji, ocen i prognoz dotyczących zmian na rynku pracy w 2001 r.˝ zapisane zostało szczegółowe działanie polegające na przygotowaniu raportu ˝Udział kobiet w programach specjalnych rynku pracy˝ , termin przygotowania raportu został określony na koniec czerwca bieżącego roku. Wojewódzkie urzędy pracy wchodzące w skład urzędu marszałkowskiego oraz powiatowe urzędy pracy wchodzące w skład powiatowej administracji zespolonej, realizując określone dla nich zadania na rzecz zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, m.in. takie, jak organizacja szkoleń bezrobotnych, tworzenie klubów pracy, udzielanie pożyczek na podjęcie działalności gospodarczej czy tworzenie programów specjalnych przeciwdziałania bezrobociu, mają wpływ również na poprawę sytuacji kobiet na rynku pracy.    Ad 4. Jakie programy rządowe skierowane są do bezrobotnych kobiet?    Priorytety polityki w zakresie zatrudnienia na najbliższe lata uwzględniono w dwóch dokumentach programowych, opracowanych w I półroczu ubiegłego roku w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, tj.: w Narodowej strategii wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich na lata 2000-2006 oraz w Narodowym planie działań na rzecz zatrudnienia na lata 2000-2001. Obydwa dokumenty zostały przyjęte przez Radę Ministrów RP i stały się rządowymi dokumentami programowymi. Zapisy dotyczące polityki zatrudnienia wobec kobiet oraz równości szans, zawarte w obu dokumentach, wychodzą naprzeciw potrzebom polskiego rynku pracy oraz są zgodne z polityką Unii Europejskiej w tej dziedzinie. Przypisują one szereg zadań różnym ministerstwom, urzędom centralnym i innym instytucjom.    Narodowa strategia wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich w latach 2000-2006. Treść strategii, przyjętej przez Radę Ministrów RP w dniu 4 stycznia 2000 r., zawiera wszystkie zalecenia i wytyczne Unii Europejskiej w dziedzinie polityki zatrudnienia. Uwzględniony został także jeden z filarów europejskiej polityki zatrudnienia, jakim jest wzmocnienie polityki równości szans na rynku pracy. Głównymi kierunkami w tym zakresie są m.in.: usuwania barier i zachowań dyskryminacyjnych wobec kobiet na rynku pracy; stały rozwój procesów edukacyjnych polegających m.in. na odnowie kwalifikacji zawodowych starszych wiekowo grup pracowniczych, w tym także kobiet; prowadzenie kampanii informacyjnej na rzecz zaniechania praktyk dyskryminacyjnych przez pracodawców w trakcie rekrutacji do pracy, organizowania stanowisk pracy, wynagradzania i oceniania pracowników.    Narodowy plan działań na rzecz zatrudnienia na lata 2000-2001. Dokument przyjęty w dniu 20 czerwca 2000 r. jest zbiorem konkretnych działań w celu wypełnienia złożeń strategii, przewidzianych do realizacji w latach 2000-2001. Aby wzmocnić politykę równości szans na rynku pracy, przewidziano w planie m.in. działania na rzecz rozwoju dialogu społecznego w celu wypracowania zachęt do zatrudnienia kobiet i popularyzację efektów tego dialogu; podjęcie działań na rzecz opracowania i wdrożenia systemu szkoleń kompensacyjnych; badanie skali i przyczyn nierówności szans mężczyzn i kobiet na rynku pracy w celu opracowania rekomendacji dla rządu; opracowanie i wdrażanie programów wspierających aktywizację zawodową kobiet oraz propagowanie idei równości płci w programach szkolnych i w mediach.    Ad 5. Na jaką pomoc mogą liczyć bezrobotne kobiety w woj. pomorskim?    Odnosząc się do sytuacji kobiet na rynku pracy w woj. pomorskim i ich udziału w programach specjalnych, należy stwierdzić, iż:    - według stanu na dzień 30 czerwca 2000 r. na 93 programy specjalne zarejestrowane na terenie województwa bezpośrednio do kobiet skierowane były 22 programy,    - w ramach wszystkich 93 programów założono aktywizację łącznie 837 osób, w tym 360 kobiet, natomiast w ramach programów skierowanych wyłącznie do kobiet zaplanowano zaktywizować zawodowo grupę 129 kobiet,    - do realizacji wszystkich programów specjalnych na terenie woj. pomorskiego zaangażowano 155 pracodawców.    Poniższa tabela obrazuje wykaz programów specjalnych realizowanych w poszczególnych powiatach woj. pomorskiego: Lp. Powiat Liczba programówNazwa programu specjalnego Liczba kobietplanowana do zaktywizowania 1. Kartuzy Liczba programów - 1Refundacja jednorazowadla pracodawców zatrudniającychkobiety bezrobotne 2 osoby 2. Gdańsk Liczba programów - 3W ramach pożyczekdla pracodawców 8 osób 3. Kościerzyna Liczba programów - 2"Wiejski lider""Na szkle malowane" 26 osób 4. Kwidzyń Liczba programów - 2"Kobieta też potrafi""Wiejski lider" 11 osób 5. Lębork Liczba programów - 1"Wiejski lider" 1 osoba 6. Nowy DwórGdański Liczba programów - 1"Wiejski lider" 1 osoba 7. Słupsk Liczba programów - 3"Hansa Nord""Modne dzieciaki""Dla kobiet z gminy Ustka" 26 osób 8. Starogard Liczba programów - 1"Wiejski lider" 1 osoba 9. Tczew Liczba programów - 5"Herbaciana przyszłość""Praca dla Pomorzanina" 33 osób 10. Wejherowo Liczba programów - 2 16 osób 11. Gdynia Liczba programów - 1"Nowoczesna krawcowa" 1 osoba    W ramach programu ˝Rozwój małej przedsiębiorczości˝ (tzw. Tor § 10), realizowanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w latach dziewięćdziesiątych w ramach pożyczki z Banku Światowego utworzone zostały przez organizacje pozarządowe przy wsparciu MPiPS trzy elementy systemu wspierania przedsiębiorczości, z pomocy których w skali całego kraju skorzystało i korzysta - poza systemem urzędów pracy, ale w ścisłej z nimi współpracy - wiele kobiet. Są to następujące instytucje:    1. ośrodki wspierania przedsiębiorczości (OWP),    2. fundusze rozwoju przedsiębiorczości (FRP),    3. inkubatory przedsiębiorczości (INK).    Z instytucjami tego typu bezrobotne i poszukujące pracy kobiety na terenie woj. pomorskiego mogą nawiązać kontakt poprzez urzędy pracy, a także poprzez niżej wymienione organizacje pozarządowe.    - 82-440 Dzierzgoń - OWP, FRP, Towarzystwo Rozwoju Dzierzgonia, ul. Słowackiego 3, tel.: 0-55 276-26-08;    - 80-852 Gdańsk - OWP, FRP, Agencja Promocji Zawodowej Kobiet przy Międzynarodowym Stowarzyszeniu Pracowników Urzędów Zatrudnienia, ul. Dyrekcyjna 5, tel.: 0-58 305-22-44, 305-23-26;    - 82-500 Kwidzyn - OWP, FRP (filia Dzierzgonia), Regionalne Stowarzyszenie Wspierania Przedsiębiorczości, Rozwoju Lokalnego i Inicjatyw w Kwidzynie, ul. Warszawska 18a, tel.: 0-55 279-37-07;    - 82-200 Malbork - INK, Stowarzyszenie Wspierania Przedsiębiorczości w Malborku, Al. Wojska Polskiego 499, tel.: 0-55 272-36-78;    - 76-200 Słupsk - INK, OWP, FRP, Słupskie Stowarzyszenie Innowacji Gospodarczych i Przedsiębiorczości, ul. Tuwima 22, tel.: 0-59 841-30-32.    Rozmieszczenie ww. organizacji na terenie woj. pomorskiego obrazuje mapka załączona do niniejszego pisma.*)    Ad 6. Jakie dodatkowe inicjatywy i wysiłki podejmie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, aby skuteczniej przeciwdziałać bezrobociu wśród kobiet?    Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej podejmuje obecnie wysiłki w celu przygotowania do korzystania - z chwilą przyjęcia Polski do Unii Europejskiej - ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (ESF). Jest to najstarszy (powstały w 1957 r.) fundusz strukturalny, w ramach którego podejmowane i finansowane są działania promujące - w szerokim tego słowa znaczeniu - zatrudnienie w krajach wchodzących w skład Europejskiego Obszaru Ekonomicznego. Jednym z podstawowych obszarów działania jest obszar ˝równe szanse˝, który ma zwiększać dostęp kobiet do rynku pracy. Środki finansowe przydzielane są krajom członkowskim na dwa rodzaje programów operacyjnych:    - programy ogólnokrajowe zarządzane przez instytucje centralne,    - programy regionalne zarządzane przez instytucje regionalne.    Obecnie podejmowane wysiłki przygotowawcze mają na celu zapoznanie się z procedurami uzyskiwania środków i sposobem realizacji podejmowanych przedsięwzięć, tak by z chwilą przyjęcia do Unii Europejskiej Polska była w tym zakresie przygotowana merytorycznie i organizacyjnie.    Ad 7. Z jakich doświadczeń i sukcesów państw Unii Europejskiej należałoby skorzystać w przeciwdziałaniu bezrobociu wśród kobiet w Polsce?    Z uwagi na przygotowania przedakcesyjne Polska jest zobowiązana do wprowadzania do prawa krajowego postanowień dyrektyw Unii Europejskiej. W sferze dotyczącej sytuacji kobiet na rynku pracy jest to przede wszystkim dyrektywa nr 76/207 z dnia 9 lutego 1976 r. nt. realizacji zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn, jeżeli chodzi o dostęp do zatrudnienia, szkolenia i o awansowanie zawodowe, jak również o warunki pracy. Działania w tym zakresie są prowadzone i w dniu 18 stycznia 2001 r. został skierowany do Sejmu RP zaakceptowany przez Radę Ministrów projekt nowelizacji ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wprowadzający kolejny antydyskryminacyjny zapis o treści: ˝Informacja pracodawcy o wolnym miejscu pracy lub miejscu przygotowania zawodowego nie może zawierać wymagań dyskryminujących kandydatów ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne oraz przynależność związkową˝.    Jedną z form wymiany doświadczeń krajów członkowskich Unii Europejskiej w różnych dziedzinach życia jest także korzystanie z tzw. przykładów dobrej praktyki (good practice). Każdy z krajów upowszechnia informację o własnych doświadczeniach i osiągniętych sukcesach. W sferze wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy najbardziej aktywne są kraje skandynawskie - przede wszystkim Szwecja.    Około 50% siły roboczej w Szwecji stanowią kobiety, co oznacza, że w zasadzie osiągnięto jeden z priorytetowych celów przyjętego w 1988 r. przez szwedzki parlament Planu działania na rzecz równouprawnienia kobiet. Również kwestia równej płacy za taką samą pracę dla kobiet i mężczyzn została w Szwecji rozwiązana. W 1962 r. Szwecja ratyfikowała konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy o równych płacach dla kobiet i mężczyzn, a w 1991 r. parlament szwedzki uchwalił ustawę o równouprawnieniu, która weszła w życie 1 stycznia 1992 r. Ustawa przyjmuje za cel priorytetowy polepszenie warunków uczestnictwa kobiet w rynku pracy. Pierwsza część ustawy zawiera zasady zobowiązujące pracodawców do podjęcia aktywnych kroków w celu osiągnięcia równości w miejscu pracy. Muszą oni się starać o liczbowo zrównoważone wprowadzanie kobiet i mężczyzn na różne stanowiska i w różnych kategoriach pracowniczych, a także dążyć do tego, by pozyskiwać kandydatki do pracy w zakładzie, w którym są one mniej licznie reprezentowane. Na pracodawcach spoczywa także obowiązek zapobiegania molestowaniu seksualnemu w miejscu pracy oraz obowiązek ułatwiania zarówno pracownikom, jak i pracowniczkom łączenia pracy i obowiązków rodzicielskich. Rokrocznie pracodawca zatrudniający dziesięciu i więcej pracowników ma ustawowy obowiązek sporządzania zestawienia różnic płac między kobietami i mężczyznami w miejscu pracy. Zestawienie to, jak również środki, które pracodawca planuje zastosować w związku z jego wynikami, muszą wchodzić w skład tzw. rocznego planu działania, przedstawianego rzecznikowi ds. równouprawnienia. Druga część ustawy zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć w dostępie do zatrudnienia, w procesie pracy, w wyborze zadań zawodowych i przy zmianie miejsca pracy. Zakazane są także jakiekolwiek formy dyskryminacji pośredniej lub bezpośredniej.    Warto także odnotować fakt, że organizacja pracy i czas pracy w Szwecji są dostosowane do sytuacji i potrzeb rynku pracy - wykazują zatem daleko idącą elastyczność, uregulowaną przepisami prawnymi. Jednym z rozwiązań jest np. możliwość skrócenia czasu pracy do 6 godzin dziennie - przy zachowaniu pełnego etatu, ale z odpowiednim obniżeniem wynagrodzenia - rodziców wychowujących małe dzieci.    Również kwestie szkolenia i kształcenia ustawicznego podlegają ciągłym przemianom. Obecnie pracuje się nad zwiększeniem dostępu kobiet do różnych form edukacji w profilach uważanych dotychczas za ˝męskie˝, tj. takich, jak nauki matematyczne, inżynieria i informatyka. To pozwoli na zmniejszenie segregacji na rynku pracy według zawodów i różnic w wynagrodzeniach. Jest bowiem znana zależność sytuacji kobiet na rynku pracy od profili kształcenia kobiet, szczególnie na poziomie akademickim.    Także Holandia to kraj, w którym dużą wagę przywiązuje się do tego, aby zapewnić kobietom możliwość wyboru różnych form zatrudnienia, między innymi są tzw. nietypowe formy zatrudnienia, tj. kontrakty na czas określony, telepraca, różne formy prac możliwych do wykonywania w domu, praca w niepełnym wymiarze etatu. Wiele kobiet jest zainteresowanych tymi formami pracy, bowiem daje im to możliwość podziału swych obowiązków między pracę zawodową a dom i rodzinę. Według badań Eurostat LFS 1996 prawie 70% kobiet z krajów UE pracujących w niepełnym wymiarze godzin deklaruje chęć kontynuowania takiej formy zatrudnienia i nie chce podejmować pracy w pełnym wymiarze godzin. Wśród tych ˝nietypowych˝ form zatrudnienia są także zawody prestiżowe, takie jak np. doradca ekonomiczny, dziennikarz, prawnik.    Wśród nowych inicjatyw należy także zwrócić uwagę na podjęte w Danii działania na rzecz rozwoju współpracy między rządem, pracodawcami i związkami zawodowymi na rzecz stworzenia większej możliwości wyboru kobietom, które ˝przechodzą˝ z jednych form zatrudnienia (np. umowa o pracę w pełnym wymiarze godzin) do innych (np. umowa zlecenia) bez groźby utraty zasiłków, które są przypisane do stałych form zatrudnienia.    Nie bez znaczenia są także doświadczenia Finlandii, która według raportu OECD 1999 ma najlepiej rozwinięty system i infrastrukturę opieki nad dzieckiem, umożliwiającą kobiecie znalezienie równowagi pomiędzy pracą zawodową a opieką nad dzieckiem. Liczba posiadanych dzieci nie wpływa przy tym systemie na zmniejszenie aktywności zawodowej kobiet. W fińskich regulacjach prawnych dotyczących zbiorowych układów pracy zawarty jest także szczegółowy przepis nakładający na pracodawców obowiązek dokonywania oceny popytu na pracę w firmach i w sektorach z punktu widzenia nisko wynagradzanych zawodów kobiecych.    Każde z rozwiązań wprowadzanych w poszczególnych krajach Unii Europejskiej nie może być przenoszone wprost na polski rynek pracy z uwagi na różnice w rozwoju społeczno-gospodarczym oraz odrębności kulturowe. Możliwa jest jedynie adaptacja pewnych elementów konkretnych rozwiązań, co będzie miało miejsce przy realizacji Narodowej strategii wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich w latach 2000-2006.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 7 marca 2001 r.