Debaty sejmoweXV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanu polskiego rolnictwa przedstawionego przez przewodniczącego Samoobrony RP w książce pt. ˝Lista Leppera˝

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 3 kwietnia 2002 r. znak SPS-0202-1127/02 interpelacją posłów Adama Ołdakowskiego i Mariana Curyły w sprawie pomocy rolnikom, którzy wpadli z pułapkę kredytową, oraz rozwiązania problemu ziemi, która leży odłogiem, uprzejmie pana marszałka informuję, co następuje.    1. Podjęte bardzo rygorystyczne działania antyinflacyjne oraz wejście w życie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o uporządkowaniu stosunków kredytowych (DzU nr 74, poz. 440) spowodowały spadek realnych dochodów ludności wszystkich grup społecznych. Jednocześnie zdecydowanemu pogorszeniu uległy warunki kredytowania. W tzw. pułapce kredytowej znalazło się ok. 20 tysięcy największych gospodarstw rolnych osób fizycznych, prawie wszystkie ppgr oraz większość przedsiębiorstw przetwórstwa. W związku z powyższą sytuacją rozpoczęto w pierwszych latach transformacji gospodarczej działania na rzecz tworzenia i doskonalenia instrumentów wspomagających rolnictwo i gospodarkę żywnościową. W ramach tych działań rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1992 r. (DzU nr 49, poz. 222) utworzony został Fundusz Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa (FRiOR), którego podstawowym celem był wykup wierzytelności oraz pomoc w spłacie wierzytelności banków (polegających na wydłużeniu okresu spłaty rat kapitału i odsetek oraz obniżeniu oprocentowania) z tytułu kredytów:    - udzielonych do dnia 14 listopada 1991 r. i przeterminowanych do dnia 30 czerwca 1992 r.    - nieprzeterminowanych do dnia podpisania umowy o cesję wierzytelności, o ile:    a) były objęte w okresach od dnia 15 listopada 1991 r. do dnia 30 czerwca 1992 r. pomocą w ramach akcji restrukturyzacji zadłużenia podjętej przez Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz w ramach indywidualnych działań banków kredytujących,    - kredytobiorcy zaciągnęli do dnia 30 czerwca 1992 r. nowe kredyty na spłatę zadłużenia z tytułu kredytów zaciągniętych do dnia 14 listopada 1991 r.    - z wyłączeniem wierzytelności banków wynikających z kredytów preferencyjnych oraz udzielonych ze środków zagranicznych.    W odniesieniu do wykupionych ze środków Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa wierzytelności ustalone zostały nowe warunki spłaty, tj.:    - oprocentowanie w wysokości 5% w stosunku rocznym,    - okres spłaty - 7 lat,    - karencja w spłacie rat i odsetek do 12 miesięcy.    Poza restrukturyzacją zadłużenia ciążącego na rolnikach i podmiotach prowadzących działalność w zakresie przetwórstwa rolno-spożywczego udzielane były kredyty naprawcze i modernizacyjne. Kredyty te oprocentowane były dla kredytobiorcy w wysokości 20% w skali roku i udzielane były na okres 7 lat, z roczną karencją w spłacie rat kapitału i odsetek. Kredyty te udzielane były przez banki, z tym że w kwotach do 100 000 zł decyzję o udzieleniu kredytu modernizacyjnego bank podejmował samodzielnie bez konieczności uzyskania pozytywnej opinii FRiOR, natomiast w kwotach powyżej 100 000 zł, konieczne było uzyskanie akceptacji tego funduszu.    Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej (DzU nr 80, poz. 369) na restrukturyzację trudnych wierzytelności w bankach spółdzielczych przekazane zostały obligacje skarbu państwa w kwocie 290 mln zł. W ramach restrukturyzacji wierzytelności trudnych banków dokonano (poprzez m.in. zawarcie ugód, umorzeń wierzytelności, ustalenie nowych warunków spłaty na raty zobowiązań itp.) restrukturyzacji kredytów udzielonych m.in. rolnikom, zakładom przetwórczym, wydatkując na ten cel 130 mln zł i obejmując tym procesem 7100 wierzytelności banków spółdzielczych. Obsługę obligacji serii ˝D˝, tj. wykup rat kapitałowych i odsetek, budżet państwa będzie prowadził do 2009 r.    Niezależnie od powyższego, w odniesieniu do kredytów udzielonych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (DzU nr 16, poz. 83, z późn. zm.), banki zostały upoważnione do stosowania prolongat spłat rat tych kredytów w ramach ustaleń zawartych w umowach pomiędzy agencją i bankami dotyczących stosowania dopłat do oprocentowania kredytów bankowych.    Ponadto, z uwagi na szczególnie trudną sytuację rolników poszkodowanych w wyniku klęsk żywiołowych, kierownictwo Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2001 r. wprowadziło dodatkowe rozwiązania w zakresie wydłużenia okresu stosowania przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłat do oprocentowania preferencyjnych kredytów klęskowych udzielonych na podstawie § 20 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. gospodarstwom rolnym i działom specjalnym produkcji rolnej poszkodowanym w wyniku klęsk, tj. do:    - 30 miesięcy - w odniesieniu do kredytów udzielonych na wznowienie produkcji po klęsce powodzi mającej miejsce w 2001 r., przy czym kredyt i odsetki mogą być spłacone jednorazowo w terminie do 30 miesięcy od dnia zawarcia umowy kredytu,    - 4 lata - w przypadku kredytów udzielonych na wznowienie produkcji po klęskach żywiołowych mających miejsce w 2000 r., jeżeli gospodarstwo kredytobiorcy znajduje się na obszarach dotkniętych w 2001 r. klęską powodzi, przy czym kredyt i odsetki mogą być spłacone jednorazowo w terminie 48 miesięcy od dnia zawarcia umowy kredytu,    a następnie, biorąc pod uwagę powielanie się w ostatnich latach klęsk żywiołowych wydłużyło o 1 rok terminy spłaty kredytów klęskowych zaciągniętych przez gospodarstwa rolne i działy specjalne produkcji rolnej na likwidację skutków klęsk żywiołowych mających miejsce w 1999 r. i 2000 r. na obszarze całego kraju.    Pomimo podejmowanych w miarę możliwości finansowych budżetu państwa działań mających na celu poprawę czynników wpływających na warunki gospodarowania i poprawę dochodowości w rolnictwie oraz zaangażowania znacznych środków publicznych, nie udało się dotychczas w pełni rozwiązanie problemu zadłużenia rolników. Na podstawie przeprowadzonych analiz oraz stwierdzonych opóźnień i nieprawidłowości określono najważniejsze i najpilniejsze sprawy do załatwienia, które uwzględnione zostały w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 29 stycznia br. Programie gospodarczym rządu na lata 2002-2005. Na podkreślenie zasługuje fakt, że realizacja tych zadań stała się ważna nie tylko dla ministra rolnictwa i rozwoju wsi, ale i dla całego rządu, parlamentu i władz terenowych. Polityka rolna w najbliższym i średnim okresie opierać się będzie na czterech filarach:    - poprawie sytuacji dochodowej rolnictwa,    - wzmocnieniu konkurencyjności sektora rolno-spożywczego,    - wspieraniu aktywności gospodarczej na obszarach wiejskich,    - dostosowaniach prawno-instytucjonalnych do integracji z Unią Europejską.    Aktualnie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi trwają prace nad regulacjami prawnymi w zakresie tworzenia nowych rynków zbytu produktów rolnych, m.in. rzepaku dla celów przemysłowych, w tym nad projektem ustawy o organizacji rynku ekopaliw płynnych i ich składników.    2. W obecnie istniejącym stanie prawnym, po nowelizacji Kodeksu cywilnego z dnia 28 lipca 1990 r. przy nabywaniu nieruchomości rolnych nie obowiązują żadne ograniczenia w obrocie nieruchomościami rolnymi z wyjątkiem procedur obowiązujących cudzoziemców nabywających nieruchomości. Aktualnie nie ma również przepisów, które nakładałyby na właścicieli lub dzierżawców nieruchomości rolnych obowiązek ich rolniczego użytkowania.    Brak tych uregulowań powoduje niekorzystne zjawiska w rolnictwie, a mianowicie prowadzi do nadmiernego rozdrabniania gospodarstw rolnych, ale również do nadmiernej koncentracji w ręku nielicznej grupy rolników posiadających niekiedy po kilkaset hektarów ziemi. Grunty rolne nabywane są często jako ˝lokata kapitału˝, a nie w celu ich uprawy.    Z powyższych względów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowany został projekt ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego państwa, która ma w założeniu zapobiec tym niekorzystnym zjawiskom.    Celem ustawy jest kształtowanie ustroju rolnego w Polsce w oparciu o gospodarstwa rodzime, w szczególności poprzez:    - poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych,    - przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych,    - przydzielenie skarbowi państwa prawa pierwokupu nieruchomości rolnych w celu realizacji polityki rolnej państwa,    - zapewnienie prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwach rolnych przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach.    W projekcie ustawy przyjęto założenie, że nabywcami ziemi powinni być głównie miejscowi rolnicy powiększający posiadane gospodarstwa lub miejscowi mieszkańcy tworzący nowe gospodarstwa o powierzchni optymalnej w danym województwie.    Powyższe regulacje mają m.in. przeciwdziałać nabywaniu ziemi w celach spekulacyjnych oraz powodować, że grunty rolne będą nabywane przez tych, którzy zechcą na nich faktycznie gospodarować.    Proponuje się, aby nabywca w umowie kupna-sprzedaży deklarował, że będzie osobiście prowadzić gospodarstwo na nabywanych gruntach, a nadzór nad spełnieniem tych zobowiązań będzie sprawować Agencja Nieruchomości Rolnych. W przypadku niedotrzymania tych zobowiązań, a więc np. odłogowania gruntów, agencja będzie mogła z urzędu albo na wniosek Izby Rolniczej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazać właścicielowi zbycie nieruchomości w ciągu 12 miesięcy.    Należy oczekiwać, że nakaz sprzedaży nieużytkowanych gruntów będzie obligować właściciela do pełnego zagospodarowania wszystkich nabytych użytków rolnych.    Ponadto, w celu zagospodarowania ziemi leżącej odłogiem i poprawy struktury obszarowej gospodarstw rolnych, stosowane są przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty do oprocentowania kredytów udzielanych m.in. na zakup gruntów rolnych. Warunkiem stosowania tych dopłat jest prowadzenie działalności rolniczej.    Z wyrazami szacunku    Sekretarz stanu    Czesław Siekierski    Warszawa, dnia 17 maja 2002 r.