Debaty sejmoweXV Kadencja

Interpelacja w sprawie opodatkowania podatkiem dochodowym w Polsce odsetek wypłacanych podmiotom mającym siedzibę lub miejsce zamieszkania w Niemczech

   W ostatnim czasie nasilają się spory między organami podatkowymi (i organami kontroli skarbowej) a polskimi podmiotami wypłacającymi odsetki podmiotom mającym siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Niemiec. Spór dotyczy obowiązku pobierania ˝u źródła˝ (przez wypłacającego) podatku dochodowego od wypłacanych odsetek, przy czym podłożem sporu jest interpretacja umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarta z rządem niemieckim wraz z protokołem wprowadzającym tę umowę w życie.    Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarta z rządem niemieckim nie przewiduje możliwości poboru w Polsce podatku od odsetek wypłacanych rezydentom niemieckim. Jednakże protokół do tej umowy, stanowiący jej integralną część, podpisany w tym samym dniu co umowa (18 grudnia 1972 r.), zawiera postanowienie:    ˝3. Do art. 10, 11 i 21:    Niezależnie od tych postanowień dywidendy i odsetki mogą podlegać opodatkowaniu w umawiającym się państwie, z którego pochodzą, według prawa podatkowego tego państwa, jeżeli:    a) dotyczą praw lub roszczeń związanych z udziałem w zysku oraz    b) są potrącalne przy ustalaniu zysku dłużnika.    Art. 21 ust. 1 lit. b oraz ust. 2 lit. b stosuje się odpowiednio˝.    Istota sporu spotęgowana jedynym dotąd wyrokiem NSA w Szczecinie, niekorzystnym dla polskiego podmiotu, ale skwapliwie wykorzystywanym przez organy podatkowe jako wykładnia przepisów prawa, koncentruje się wokół ustalenia funkcji wyrazu ˝oraz˝; czy jest to spójnik, którego zastosowanie spowodowało, że mamy do czynienia z koniunkcją (czyli, aby zastosować tę normę, muszą zostać spełnione dwie, wskazane pod lit. a i b, przesłanki łącznie), czy też wyraz ten został zastosowany w znaczeniu obiegowym (jak twierdzą organy orzekające w sprawie), co z kolei oznacza, że regulację zamieszczoną pod lit. a stosuje się wyłącznie do dochodów z tytułu dywidend (art. 10 i art. 21 umowy), zaś regulacja przewidziana pod lit. b znajduje zastosowanie tylko do dochodów z tytułu odsetek (art. 11 i 21 umowy).    Moim zdaniem, ograniczenie się w procesie interpretacji wyłącznie do analizy tego przepisu (a właściwie znaczenia wyrazu ˝oraz˝) prowadzi do całkowicie fałszywych wniosków; wcześniej należy podjąć próbę ustalenia wzajemnych relacji (kontekstu prawnego) pomiędzy art. 10 i 11 umowy a ust. 3 protokołu. Zakładając nawet wbrew logice prawniczej, że organy orzekające zajmują prawidłowe stanowisko w sprawie, należy zastanowić się, w jakim celu zmieniono treść art. 10 ust. 3 umowy, skoro od samego początku do dochodów z tytułu dywidend miałaby zastosowanie regulacja zamieszczona w ust. 3 lit. a protokołu. Przecież tego rodzaju działanie należałoby uznać za skrajnie nieracjonalne: strony umowy modyfikują jedną z jej norm, po to aby w wyniku zmiany protokołu natychmiast doprowadzić do tego, że zmieniona norma nigdy nie wejdzie w życie. Co więcej, gdyby rzeczywiście uznać, że norma ust. 3 lit. a protokołu w pełni reguluje zasady opodatkowania dywidend, to nie tylko ust. 3 (po modyfikacji) w art. 10 byłby niepotrzebny - równie zbędny byłby także ust. 2 tego artykułu. Należy uznać, że gdyby coś takiego było zamiarem umawiających się państw, to dano by temu jednoznaczny wyraz, wprowadzając w miejsce dotychczasowych ust. 2 i 3 nowy ust. 2 w brzmieniu odpowiadającym temu, które nadano ust. 3 lit. a protokołu. Skoro zaś tego nie uczyniono, to należy z tego wnosić, że regulacje art. 10 ust. 2 i 3 umowy oraz ust. 3 lit. a protokołu nadal obowiązują i są względem siebie w pełni autonomiczne.    Kolejny wniosek stanowi naturalną konsekwencję pierwszego: jeżeli tak jest, że dyspozycja ust. 3 lit. a protokołu nie uchyliła działania norm przewidzianych w art. 10 ust. 2 i 3 umowy, to tym samym dyspozycja ust. 3 lit. b protokołu nie mogła zneutralizować działania normy zamieszczonej w art. 11 ust. 1 umowy (przecież skutki prawne przesądzenia dokonanego przez organy orzekające w sprawie muszą być jednakie dla dochodów z tytułu dywidend oraz z tytułu odsetek).    Nie ulega chyba wątpliwości, że wskazane wcześniej przepisy art. 10 ust. 2 i 3 oraz art. 11 ust. 1 umowy określają podstawowe reguły rządzące zasadami poboru podatku od dochodów z omawianych tytułów. Mając powyższe na uwadze, wskazuję, jakie byłyby dalsze konsekwencje przyjęcia poglądu zaprezentowane przez organy podatkowe.    Jeżli chodzi o dochody z dywidend, to byłyby stosunkowo nieznaczne; uznanie, że wskutek zastosowania ust. 3 lit. a protokołu przestały obowiązywać rozwiązania przewidziane w art. 10 ust. 2 i 3 umowy, doprowadziłoby - dla dywidend wypłacanych w Polsce - do podwyższenia stawki podatku z 5% lub 15% do 20%.    Znacznie poważniejsze reperkusje wystąpiłyby wskutek zastosowania tezy lansowanej przez autorów decyzji do dochodów z tytułu odsetek. W tym przypadku bowiem doprowadzono by do odwrócenia o 180o kluczowej oraz bezwzględnej zasady obowiązującej przy opodatkowaniu tego rodzaju dochodów - zamiast być opodatkowane w państwie, do którego są przekazywane (jak stanowi art. 11 ust. 1 umowy), miałyby być opodatkowane w państwie pochodzenia (zgodnie z normą ust. 3 lit. b protokołu). Przecież jest to zasadnicza różnica! I znowu należy ponowić pytanie: skoro ów zapis w protokole miał wywierać tak fundamentalne następstwa, to dlaczegóż negocjatorzy rządowi nie wprowadzili go bezpośrednio do tekstu umowy, zastępując poprzednie brzmienie art. 11 ust. 1 treścią stanowiącą odpowiednik ust. 3 lit. b protokołu? Nie sposób przy tym nie zauważyć, że jeżeli uznamy, iż omawiane regulacje umowy nie zostały uchylone (a z niczego to nie wynika), to owe regulacje wzajemnie się wykluczają. Tego rodzaju wniosek (biorąc pod uwagę, że rzecz dotyczy umowy międzynarodowej) byłby co najmniej zdumiewający. Jest to kolejna przesłanka, która skłania do przyjęcia wniosku, iż organy orzekające w sprawie wadliwie zidentyfikowały konsekwencje prawne związane z wprowadzeniem do protokołu nowego ust. 3.    Przedstawiając tak szeroko problem (zresztą w zakresie prawnym niewyczerpująco, aby nie zaciemniać sprawy) oraz mając na uwadze międzynarodowy wydźwięk przedmiotu sporu i jego ogólnopolski zakres, zwracam się do pana premiera z uprzejmą prośbą o:    1) zajęcie stanowiska w sprawie i udzielenie odpowiedzi, czy odsetki wypłacane przez polskie podmioty odbiorcom niemieckim podlegają w Polsce opodatkowaniu ˝u źródła˝, gdy równocześnie nie są łącznie spełnione przesłanki wymienione w protokole do umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej z rządem niemieckim,    2) spowodowanie wydania przez ministra finansów wykładni spornych przepisów w trybie art. 14 ustawy Ordynacja podatkowa.    Z poważaniem    Poseł Romuald Ajchler    Warszawa, dnia 29 listopada 2000 r.